The Ontological Characteristics of Shamanism: The Oghuz Turks’ Conversion from Shamanism to Islam in the 4th Century AH

Document Type : Original Article

Authors

1 Associate Prof in History, Shiraz University, Faculty of Literature and Humanities. Shiraz, Iran

2 MA student in History, Shiraz University, Shiraz, Iran

10.22099/jchr.2025.53263.1010

Abstract

 The principal component of the ancient religion of the Turks was shamanism. Although some influence of Buddhist ideas among them has also been noted, the majority of Turkic tribes, including the Oghuz, the ancestors of the Seljuks, were followers of the shamanic tradition. The core of this belief system (Manaism) was based on communication with the spirits of the dead and belief in the sky god, Tangri.Shamanism was both a ritual practice and a way of perceiving the world, rooted in ancient ethnic beliefs. It was regarded as a form of animism that gradually became intertwined with religious beliefs. The Oghuz Turks regarded shamanic priests as mediators between humans and spirits, including the spirits of the dead. They turned to shamans to act as intermediaries with the gods in resolving their problems.However, the foundations of this worldview were not compatible with eschatological thought and could not adequately explain the necessary interaction between this world and the hereafter in accordance with the needs of the Turks during their transition from nomadism to sedentary life. This study, conducted using a descriptive-analytical method, seeks to answer the following question: What was the nature of the doctrinal foundations of shamanism that led the Oghuz to abandon it in favor of Islam?The findings reveal that shamanism was primarily concerned with the past and present, that is, with the spirits of the dead and the followers of the shamans in the present, and offered no answer regarding the salvation of its followers. Its belief system failed to provide sustainable solutions to the challenges of the Oghuz during this transitional period. Consequently, when the Turks came into contact with Muslims along their borders, they chose Islam both to adapt to the Islamic world and to find answers to their social needs and worldview.
 
 

Keywords

Main Subjects


ابن حوقل. (1366). سفرنامه‌ی ابن حوقل. ترجمه و توضیح جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.
ابن فضلان، احمد بن فضلان بن العباس بن راشد. (1345). سفرنامه. ترجمه‌ی ابوالفضل طباطبایی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.      
ابن ندیم،محمد بن اسحق. (1343). الفهرست. ترجمه م.رضا تجدد، تهران: کتابخانه ابن سینا.
اصطخری، ابواسحق ابراهیم. (1340). مسالک و ممالک. به اهتمام ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.                                   
الیاده، میرچا. (1372). رساله‌ای در تاریخ دین. ترجمه‌ی جلال ستاری، تهران: سروش.
ــــــــــــ (1387). شمنیسم؛ فنون کهنه خلسه. ترجمه‌ی محمد کاظم مهاجری، قم: ادیان.
بارتولد، واسیلی ولادیمیر. (1376). تاریخ ترک‌های آسیای میانه. ترجمه غفار حسینی، تهران: طوس.
ــــــــــــــــــــ (1366). ترکستان‌نامه. ترجمه کریم کشاورز، ج1، تهران: اساطیر.
بکران،محمد بن نجیب. (1342). جهان‌نامه. به کوشش محمد امین ریاحی، تهران: ابن سین
بناکتی، داود بن ابوالفضل. (1348). روضه اولی الالباب فی معرفه التواریخ و الانساب(تاریخ بناکتی).به کوشش جعفر شعار، تهران: انجمن آثار ملی.
جوینی، علاء الدین عطاملک. (1382). تاریخ جهانگشا. به تصحیح محمد قزوینی، ج1، تهران: دنیای کتاب
جیمز، ویلیام. (1393). تنوع تجربه‌ی دینی. ترجمه‌ی حسین کیانی، اهران: حکمت
حدود العالم من المغرب الی المشرق. (1361). ترجمه‌ی منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری.
دهخدا، علی اکبر. (1373). لغت نامه. ج 9، تهران: دانشگاه تهران.
راوندی، محمد بن علی بن سلیمان. (1386). راحه الصدور و آیه السرور. تصحیح عباس اقبال، تهران: اساطیر.
رشیدالدین، خواجه فضل‌الله. (1374). جامع التواریخ. به کوشش بهمن کریمی، ج1، تهران: اقبال.  
سومر، فاروق. (1390). تاریخ غزها(ترکمن‌ها). ترجمه‌ی وهاب ولی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سوچک، اسوَت. (1400). تاریخ آسیای میانه، ترجمه فهیمه ابراهیمی، تهران: سمت.
شبانکاره‌ای، محمد بن علی بن محمد. (1376). مجمع الانساب. تصحیح میر‌هاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبدالکریم. (1335). ملل و نحل. ترجمه‌ی افضل الدین صدرالدین ترکه اصفهانی، تصحیح و تحشیه سیدمحمدرضا جلالی نائینی، تهران: تابان.
شیخ الطوسی. (شیخ الطائفه)، ابی جعفر محمد بن الحسن. (1431). المبسوط فی فقه الامامی. ج 5، قم: موسسه النشر الاسلامیه.
عتبی، محمدبن عبدالجبار. (1384). ترجمه تاریخ یمینی. ترجمه‌ی ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی، مصحح جعفر شعار، تهران: علمی و فرهنگی.
غزالی، ابوحامد محمد. (1363). مشکاه الانوار(نور و ظلمت). ترجمه‌ی زین‌الدین کیانی نژاد، تهران: شرکت سهامی انتشار
فخر رازی، محمد بن عمر. (1411). تفسیر الکبیر او مفاتیح الغیب. ج3 و17، بیروت: دارالکتب العلمیه.
فرای، ریچارد. (1386). میراث آسیای مرکزی. ترجمه اوانس اوانسیان، تهران: بنیاد موقوفات دکتر افشار.
فردوسی، ابوالقاسم حسن بن منصور. (1314). شاهنامه. به اهتمام سعید نفیسی، به قلم درویش پرورده‌ی ایران، ج6، تهران: بروخیم.
کاتب خوارزمی، ابو عبدالله محمد بن احمد بن یوسف. (1347). مفاتیح العلوم. ترجمه‌ی حسین خدیو جم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
کاهن، کلود. (1393). «اسلام آوردن ترک‌ها پیش از تشکیل حکومت سلجوقی». ترجمه‌ی مهدی پرواره و سمیرا شهبازی، خردنامه، (12)،  133-148.
کمبل، جوزف. (1397). زندگی در سایه‌ی اساطیر. ترجمه‌هادی شفاهی، تهران: دوستان.
گردیزی، عبدالحی بن الضحاک بن محمود. (1347). زین الاخبار. به تصحیح و تحشیه عبدالحی حبیبی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
گروسه، رنه. (1379). امپراطوری صحرانوردان. ترجمه‌ی عبدالحسین میکده، تهران: علمی و فرهنگی.
گروسه، رنه و دنیکر، ژرژ. (1375). چهره‌ی آسیا. ترجمه‌ی غلامعلی سیار، تهران: فرزان.
گومیلیف، نیکالایوویچ. (1395). تاریخ ترک‌های باستان. ترجمه‌ی بیوک سلطانی، تهران: امیرکبیر.
مارکوپولو. (1396). سفرنامه‌ی مارکوپولو. ترجمه‌ی منصور سجادی، تهران: بوعلی.
مسعودی، علی بن حسین. (1382). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، ج1، تهران علمی و فرهنگی.
مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احمد. (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. ترجمه‌ی علینقی منزوی، ج2، تهران: مولفان و مترجمان ایران.
ملک زاده، علیرضا. (1385). آیین‌های شفا. تهران: افکار.
مورگان، دیوید. (1371). مغولها. ترجمه‌ی عباس مخبر، تهران: مرکز.
مجمل التواریخ و القصص. (1318). تصحیح ملک الشعرا بهار، تهران: کلاله‌ی خاور.
ناس، جان بایر. (1385). تاریخ جامع ادیان. ترجمه‌ی علی اصغر حکمت، تهران: علمی و فرهنگی.
نرشخی، ابوبکر محمد بن محمد. (1363). تاریخ بخارا. ترجمه‌ی ابونصر احمد القباوی، تصحیح مدرس رضوی، تهران: طوس.   
واخ، یواخیم. (1380). جامعه‌شناسی دین. ترجمه‌ی جمشید آزادگان، تهران: سمت
ویلم، ژان پل. (1377). جامعه‌شناسی ادیان. ترجمه‌ی عبدالرحیم گواهی، تهران: تبیان.
همیلتون، ملکُم. (1377). جامعه‌شناسی دین. ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: تبیان.
Chistina,P. (2007).Rock Art From Shamanism to Islam Within Turkic Oguz.New York: The Rosen  Publishing Group.
Hastings,James. (1928). Encyclopaedia Of Religin And Ethies. Volm XI,  New York: Ejin burgh.
Inan,A.(1988).Musluman TurKerede Samanizm. Kalintilari makaler ve Inceler .Ankara.
Rubruck Friar, William. (1990).The Mission of Friar William if Rubruck Edited by peter Jackson Londan: Hakluyt Society.