The Dualistic Opposition of Āz and Xrad in the Shahnameh and Middle Persian Literature

Ghahremani, Jamshid; Kermaninejad, Farzaneh

doi:10.22099/jchr.2025.52177.1003

The Dualistic Opposition of Āz and Xrad in the Shahnameh and Middle Persian Literature

Document Type : Original Article

Authors

¹ Assistant Prof in History,, Shiraz University, Shiraz, Iran

² Phd Student in Persian Language and Literature, Shiraz University, Shiraz, Iran

10.22099/jchr.2025.52177.1003

Abstract

A foundational tenet of Zoroastrianism is the cosmic dualism between good and evil, a struggle that originates at creation and culminates in the victory of righteousness. Within this framework, the ancient concepts of Xrad (wisdom) and Āz (greed) emerge as opposing forces, representing good and evil, respectively, and are frequently depicted in direct conflict. This antagonism is vividly illustrated in Ferdowsi’s Shahnameh and can also be traced in Middle Persian texts and Manichaean literature.Through a comparative, library-based analysis of the Shahnameh and Middle Persian sources, this study examines the opposition between Āz and Xrad, revealing how these concepts are portrayed in Ferdowsi’s epic, a cornerstone of Iran’s cultural, mythological, and historical heritage. The findings demonstrate that the Shahnameh’s verses depicting the struggle between Āz and Xrad align with recurring motifs in Middle Persian literature. Moreover, given the Shahnameh’s unique linguistic, stylistic, and source-based distinctions from earlier texts, the study argues that Āz and Xrad gradually evolved beyond their original religious context, becoming embedded in the broader intellectual and cultural discourse of Iran. This research not only deepens our understanding of Zoroastrian dualism as reflected in the Persian literary tradition but also highlights the dynamic interplay between religious doctrine and cultural adaptation.

Keywords

Main Subjects

Comparative Approaches in the History of Culture and Civilization

References

آیدنلو، سجاد. (1383). «تأملاتی درباره‌ی منابع و شیوه‌ی کار فردوسی». نشریه‌ی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی تبریز، 47 (192)، 149- 185.

ــــــــــــ. (1388). «نکتههایی از روایات پایان کار ضحاک». کاوشنامه‌ی زبان و ادبیات فارسی، 10 (18)، 9-48.

امیدسالار، محمود. (1374). «ایرانشناسی در غرب». ایرانشناسی، 7(27)، 436-457.

بهار، مهرداد و ابوالقاسم اسماعیلپور. (1394). ادبیات مانوی. تهران: کارنامه.

خرمشاهی، بهاءالدین. (1384). حافظنامه. تهران: علمی و فرهنگی.

خالقی‌مطلق، جلال. (1377). «در پیرامون منابع فردوسی». ایرانشناسی، 10 (39)، 512-539.

ــــــــــــــــــ. (1396) یادداشتهای شاهنامه. تهران: دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.

خطیبی، ابوالفضل. (1381). «یکی نامه بود از گه باستان». نامه‌ی فرهنگستان، 5(3)، 54-73.

ــــــــــــــــ. (1390). «همه تا در آز رفته فراز (یک معنی ناشناخته‌ی آز در داستان رستم و سهراب)». جستارهای ادبی، (174)، 101-111.

زادسپرم. (1366). گزیدههای زادسپرم. ترجمه‌ی محمدتقی راشدمحصل، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

سعدی شیرازی، مشرفالدین مصلحابن عبدالله. (1377). کلیات سعدی. به کوشش محمدعلی فروغی، تهران: سوره.

شجری، رضا. (1382). «تحلیل و بررسی عنصر آز در شاهنامه‌ی فردوسی». پژوهشهای ادبی، (1)، 65-82.

غضنفری، کلثوم. (1395). بنمایههای دینی ایران باستان در شاهنامه. تهران: دانشگاه تهران.

فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.

گشتاسب،‌ فرزانه و نادیا حاجی‌پور. (1392). اندرز اوشنر دانا. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1399). متون پهلوی، آوانویسی و ترجمه فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (چاپ نشده، دسترسی در پایگاه دادگان پارسیگ).

میرفخرایی، مهشید. (1388). «خرد بهتر از هرچه ایزدت داد». پاژ، (7 و 8)، 9-18.

هینلز، جان راسل. (1391). شناخت اساطیر ایران. ترجمه‌ی ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: چشمه.

یزدانیراد، علی و عاطفه رنجبر جمالآبادی. (1397). «مضمون تقابل آز و خرد و جایگاه آن در اندیشه‌ی ایرانشهری». پژوهشهای تاریخی، 10 (1)، 179-202.

Ahmadi, A. (2014). “Avestan Xratu”. Iranian Studies, Vol. 47, No. 6, pp. 903-913.

Asmussen, J. P. (1987). “Ᾱz”. Encyclopaedia Iranica, Vol. III/2, pp. 168-169.

Bryder, P. (2005). “Manicheism iv. Buddhist Elements in”. Encyclopædia Iranica, online edition, available at http://www.iranicaonline.org/articles/manicheism-iii-buddhist-elements-in

Bailey, H. W. (1943) Zoroastrian Problems in the Ninth-Century Books. Oxford: Clarendon Press.

Boyce, M. (1984). “Ahura Mazdā”. Encyclopaedia Iranica, Vol. I/7, pp. 684-687.

------------. (1979) Zoroastrians, Their Religious Beliefs and Practices. London.

Davidson, O. M. (1994) Poet and Hero in the Persian Book of Kings. Cornell University Press.

Davis, D. (1996). “The problem of Ferdowsi's sources”. Journal of the American Oriental Society, vol. 116, no. 1, pp. 48-57.

Dhalla, M. N. (1914) Zoroastrian Theology, From the Earliest Times to the Present Day. New York.

DKM. (1911) The Complete Text of the Pahlavi Dinkard. ed. D. M. Madan. 2 vols, Bombay.

Duchesne-Guillemin, J. (1953) Ormazd et Ahriman, L’aventure dualiste dans l’antiquité. Paris.

Gnoli, G. (1984). “L’évolution du dualisme iranien et le problème zurvanite”. RHR 201, pp. 115-138.

Gnoli, G. (1996). “Dualism”. Encyclopaedia Iranica, vol. VII/ 6, pp. 576-582.

Gray, L. H. (1927). “The ‘Ahurian’ and ‘Daevian’ Vocabularies in the Avesta”. JRAS, pp. 427-441.

Haloun, A. and W. B. Henning. (1952). “The Compendium of the Doctrines and Styles of the Teaching of Mani, the Buddha of Light”. Asia Major. N. S. 3. pp. 184-212.

Henning, W. B. (1951) Zoroaster, Politician or Witch-Doctor?. London.

Herrenschmidt, C. (1987). “Once upon a Time, Zoroaster”. History and Anthropology 3, pp. 209-237.

Hintze, A. (2014). “Monotheism in the Zoroastrian Way”. Journal of the Royal Asiatic Society, vol. 24, pp. 225-249.

Kanga, K. E. (2001) Yasht-bā‑maāni: Transliterated and translated into English with grammatical and explanatory notes (M. F. Kanga, tr.). Bombay: Trustees of the Parsi Punchayat Funds and Properties.

Kanga, S. N. (1954). “The Doctrine of Dualism in the Gathas”. In Prof. A. V. W. Jackson Memorial Volume, Bombay, pp. 171-186.

Kellens, J., (1996). “DRUJ”. Encyclopaedia Iranica, vol. VII/6, pp. 562-563.

Massetti, L. (2022). “A Comparative Lens on ΚΡΑΤΥΣ ΑΡΓΕΪΦΟΝΤΗΣ: Meaning, Etymology and Phraseology”. The Classical quarterly 72 (2), pp. 1-10.

Moulton, J. H. (1913) Early Zoroastrianism. London.

Piras, A. (2018). “Sealing the Body: Theory and Practices of Manichaean Asceticism”. Religion in the Roman Empire 4 (1): 28-44.

Schlerath, B. and P. O. Skjærvø. (1987). “AṦA”. Encyclopædia Iranica, II/7, pp. 694-696.

Schmitt, R. and Ž. Amuzgar (1993). Cooking: I. Ancient Iran; II. In Pahlavi Literature. Encyclopaedia Iranica, Vol. VI/3. pp. 246-250.

Scott, D. A. (1985). “Manichaean Views of Buddhism”. History of Religions 25, pp. 99-115.

Shaked, Sh. (1994) Dualism in Transformation. Varieties of Religion in Sasanian Iran. London.

Skjærvø, P. O. (1994). “Venus and the Buddha, or how many Steps to Nirvana? Some Buddhist Elements in Manichean Literature”. Ed. P. Vavroušek, in Iranian and Indo-European Studies, Memorial Volume of Otakar Klíma, Prague, pp. 239-254.

Spiegel, F. (1887) Die arische Periode und ihre Zustände. Leipzig.

Sundermann, W. (2009). “MANI”. Encyclopaedia Iranica:

http://www.iranicaonline.org/articles/mani-founder-manicheism

Wolff, F. (1935) Glossar zu Firdosis Schahname. Berlin: Reichsdruckerei.

Zaehner, R. C. (1955) Zurvan, A Zoroastrian Dilemma.