واکاوی مفهوم بازی به مثابه­ تمدن (مطالعه­ ی موردی: بررسی مفهوم بازی و جنگ در پدیده­ی ورزاجنگ)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته‌ی دکتری جامعه‌شناسی‌سیاسی، گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران

10.22099/jchr.2026.51963.1002

چکیده

بازی اصیل و ناب یکی از پایه‌های اصلی تمدن است بر همین اساس مردم بومی شمال (به‌طور خاص منطقه‌ی جلگه‌ای آن)، سامان‌دهی نبردخونین دو گاو نر را «بازی» می‌نامند و با تکیه بر نگرش‌های طبیعی، ضمن پاسداشت ورزاجنگ تحت عناوینی مثل ضرورت حفظ سنت تاریخی، صیانت از فرهنگ و هویت، اهمیت «بازی بومی»، بر تداوم آن اصرار می‌ورزند؛ هر چند طی چند سده‌ی اخیر این فرهنگِ نامتعارف با دگرگونیِ ساختارهای اجتماعی، دچار تغییرات شگرف شد اما هسته‌ی اصلی آن یعنی «جنگیدن» همچنان باقی مانده است. در همین راستا، برخی از جامعه‌شناسان و محققان دانشگاهی در حمایت از ابعاد اقتصادی بر توسعه‌ی آن به منظور جذب سود و عواید مالی برای میزبان و همچنین با اشاره به کارکرد همبستگی اجتماعیِ این سنت، بر رفع موانع موجود تأکید می‌ورزند و بر این باورند که این پدیده، فرصت مطلوبی برای گسترش و جاذبه‌ی گردشگری و توریسم فراهم می‌آورد. این پژوهش با رویکرد پدیدارشناسی و زیست‌تجربی دوساله میان کنش‌گران ورزاجنگ و با تکیه بر مقوله‌های بازی نزد کای‌وا و برداشت هویزینگا از تمدن‌سازیِ بازی، تجربه و ادراک این پدیده را نزد مردم رشت بررسی نموده و درپی پاسخ به این پرسش محوری می‌باشد که «ورزاجنگ»، بازی است یا جنگ؟نتیجه‌ی کار این است که واقعیتِ بازی «انسجام گشوده» و سخن گفتن از لایه‌های پنهان اجتماعی ضروری است. بنابراین به‌منظور اتخاذ حکم برای هنجارهای اخلاقی، همگی باید معطوف به منافع عمومی باشیم اما پدیده‌ی ورزاجنگ تاجایی که یک حرکت طبیعی (دربرابر حرکت قسری) است می‌تواند بازی باشد اما از زمانی که شرارت‌آمیز می‌شود و از مولفه‌های بازی فاصله می‌گیرد؛ بی‌گمان دیگر بازی و تمدن‌ساز نیست.    
 
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آرنت، هانا. (1394). حیات ذهن. ترجمه‌ی مسعود علیا، تهران: ققنوس.
اسپیگلبرگ، هربرت. (1399). جنبش پدیدارشناسی درآمدی تاریخی. ج 1و 2، ترجمه‌ی مسعود علیا، تهران: مینوی­خرد.
اسمیت، دیوید وودراف. (1396). پدیدارشناسی هوسرل. ترجمه‌ی غلام­عباس جمالی، تهران: نقش­جهان.
اندام، رضا؛ عسگری، مرتضی؛ سلیمی، میترا. (1394). «بررسی موانع توسعه‌ی بازی­های بومی و محلی از دیدگاه دانشجویان». پژوهش­های کاربردی در مدیریت ورزشی، 4 (2)، 49-61.
اصلاح­عربانی، ابراهیم. (1374). کتاب گیلان. ج3، تهران: گروه پژوهشگران­ایرانی.
اوبن، اوژن. (1362). ایران امروز؛ ایران و بین­النهرین. ترجمه‌ی علی­اصغر سعیدی، تهران: علم.
اولئاریوس، آدام. (1369). سفرنامه‌ی آدام اولئاریوس: سرزمین تزارهای مخوف. ترجمه‌ی حسین کردبچه، تهران: کتاب برای همه.
ایمان، محمدتقی. (1397). روش­شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بلومنبرگ، هانس. (1401). مشروعیت عصرمدرن. ترجمه‌ی زانیار ابراهیمی، تهران: بوستان کتاب.
پولاک، یاکوب ادوارد. (1361). سفرنامه‌ی پولاک: ایران و ایرانیان. ترجمه‌ی کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
تانکوانی، جی ام. (1383).  نامه­هایی درباره‌ی ایران و ترکیه آسیا. ترجمه‌ی علی­اصغر سعیدی، تهران: چشمه.
تاورنیه، ژان باتیست. (1336). سفرنامه‌ی تاورنیه عصرصفوی. ترجمه‌ی ابوتراب نوری، اصفهان: کتابخانه سنایی.
تویوکیچی، یه­ناگا. (1392). سفرنامه‌ی یه­ناگا تویوکیچی در ایران و آناطولی، ترجمه‌ی هاشم رجب­زاده و کینجی ئه­اورا، تهران: طهوری.
حقیقی، شاهرخ. (1399). گذار از مدرنیته: نیچه. فوکو، لیوتار، دریدا، تهران: آگه.
جمالی، محمد. (1401). مطالعه مردم­‌شناختی ورزاجنگ: مورد مطالعه شهرستان خمام. پایان­نامه‌ی کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان.
رابینو، یاسنت­لویی. (1341). ورزش­های باستانی در گیلان. ترجمه‌ی عبدالحسین ملک­زاده، رشت: سایبان.
ریتزر، جورج. (1393).  نظریه‌ی جامعه­شناسی در دوران­ معاصر. ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: علمی.
سلیمی، حسین. (1398). هفت گام در پژوهش­های کاربردی. تهران: علمی.
شاردن، ژان. (1335). دایره­المعارف تمدن ایران: سیاحت­نامه شاردن. ج2، ترجمه‌ی محمد محمدلوی‌عباسی، تهران: امیرکبیر.
ـــــــــــ. (1336). دایره­المعارف تمدن ایران، سیاحت­نامه شاردن. ج 3 و 4، ترجمه‌ی محمد محمدلوی عباسی، تهران: امیرکبیر.
شرلی، سرآنتوان؛ شرلی، سررابرت. (1362). سفرنامه‌ی برادران شرلی. گردآورنده علی دهباشی، ترجمه‌ی آوانس، تهران: نگاه.
صمیم، رضا. (1399). مواجهات نسلی و ثبات­سیاسی در ایران معاصر. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
عباسی، هوشنگ. (1386). گیلان در سفرنامه­های سیاحان ایرانی. رشت: فرهنگ ایلیا.
غلامی، اباذر. (1390). بازی­های محلی گیلان. رشت: فرهنگ ایلیا.
فرانکلین، ویلیام. (1358). مشاهدات سفر از بنگال به ایران در سال­های 1786-1787. ترجمه‌ی محسن جاویدان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فیگوئروآ، گارسیا د سیلوا. (1363). سفرنامه سفیر اسپانیا در دربار شاه­عباس اول. ترجمه‌ی غلامرضا سمیعی، تهران: نشرنو.
کانت، ایمانوئل. (1370). «روشنگری چیست؟». ترجمه‌ی همایون فولادپور، کلک، (22)، 48-57.
کای­وا، روژه. (1389) انسان و بازی. ترجمه‌ی مهدی داودی، تهران: دفترپژوهش­های­فرهنگی.
کرول، جوپل. (1400). پایان الهی یا بشری تاریخ. ترجمه‌ی زانیار ابراهیمی، تهران: پگاه روزنو.
محمداسماعیل. الهه. (1396) . بازی درمانی، نظریه­ها و روش­ها و کاربردهای بالینی. تهران: دانژه.
موسوی، سیدهاشم؛ عباسی، هوشنگ؛ محمدی، محمدعلی؛ نژادبخش، اصغر. (1385). «پژوهش مردم‌شناختی درباره‌ی ورزاجنگ در فرهنگ گیلان». مطالعات اجتماعی ایران، 1 (2)، 164-181.
موسوی، سیدهاشم؛ عباسی، هوشنگ؛ نژادبخش، اصغر؛ رفیعی­مقدم، هما. (1386). نمایش­ها و بازی­های سنتی گیلان. رشت: فرهنگ ایلیا.
ویلز، چارلزجیمز. (1368). ایران در یک قرن پیش. ترجمه‌ی غلامحسین قراگوزلو، تهران: اقبال.
هابرماس، یورگن. (1399). نظریه کنش ارتباطی. ترجمه‌ی کمال پولادی، تهران: مرکز.
هنرمندی، ندا؛ رنجبر، محمدعلی. (1399). «مسئله مقوله­بندی در مطالعات تاریخ اجتماعیِ زندگی روزانه». تحقیقات تاریخ اجتماعی، 10 (2)، پاییز و زمستان، صص 295-324.
Bankova. Petya. (2017). Children play war. The Belogradchik Journal for Local History. 8(1). 113-132.
Bromberger. Christian. (2017). Les combats de taureaux dans le nord de l'Iran, une passion populaire interdite. 21-33.
Cohen. Erik. (2014). Bullfighting and tourism. Tourism Analysis. 19(5). 545-556.
Cordeiro-Rodrigues. Luis;d Achino. Emanuele. (2017). A case study on moral disengagement and rationalization in the context of Portuguese bullfighting. Polish Sociological Review. 199(3). 315-328.
Dworetzky. Lynne. (2010). The influence of a pre-school program on the acquisition of social and communication skills. MA University of South Africa.
Geertz. Clifford. (1973). Interpretation of cultures. (Vol. 5019). Basic books.
Huizinga. Johan. (1949). Homo Ludens: A Study of the Play-Element in Culture. London: Routledge & Kegan Paul (1980).
Henricks. Thomas. S. (2010). Caillois's" Man, Play, and Games": An Appreciation and Evaluation. American Journal of Play. 3(2). 157-185.
Malik. Aatina Nasir. (2020). Mapping children’s play and violence in Kashmir. Childhood. 27(3). 354-368.
Villena. David. (2021). A Critique of Mario Vargas Llosa’s Putative Justifications of Bullfighting. Journal of Animal Ethics. 11(2). 31-41.